 |
|
Khảo sát tiềm năng du lịch sinh thái cộng đồng |
ECOLIFE là dự án về xây dựng và vận hành Du lịch Sinh thái Cộng đồng (DLSTCĐ) ở Việt Nam dưới hình thức doanh nghiệp xã hội. Dự án hướng tới việc tạo sinh kế mới thân thiện với môi trường cho cộng đồng dân cư ven biển, đóng góp vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng và bảo vệ tài nguyên môi trường, văn hóa biển bền vững.
Phần giới thiệu
Việt Nam là một nước ven biển với đường bờ biển dài hơn 3.200 km và hơn 1 triệu Km2 vùng nước thuộc chủ quyền; khoảng một nửa lãnh thổ đất liền tiếp giáp với biển. Đến nay, trong vùng biển Việt Nam đã phát hiện được chừng 11.000 loài sinh vật cư trú trong hơn 20 kiểu hệ sinh thái điển hình. Trong đó, đặc biệt phải kể đến các hệ sinh thái đặc trưng như rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn. Đây là nơi cư trú của khoảng 6.000 loài động vật đáy; 2.038 loài cá với trên 100 loài có giá trị kinh tế; 653 loài rong biển, 657 loài động vật phù du; 537 loài thực vật phù du; 94 loài thực vật ngập mặn; 225 loài tôm biển; 14 loài cỏ biển; 15 loài rắn biển và 43 loài chim nước.
Hiện nay, đa số dân cư ở vùng ven biển thường nghèo và sống phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lợi biển. Sự khai thác thiếu kiểm soát và theo những phương thức không khoa học khiến cho nguồn lợi ven bờ ngày càng trở nên cạn kiệt và môi trường biển bị tàn phá. Cuộc sống của người dân, vì thế, càng khó khăn và việc kiếm sống lại càng gây áp lực tới tài nguyên và môi trường tự nhiên. Trong bối cảnh đó, DLSTCĐ được kỳ vọng sẽ là một sinh kế bổ trợ giúp cho người dân ven biển có thể có công ăn việc làm và thu nhập thêm thông qua khai thác nguồn lợi biển một cách gián tiếp và thân thiện với môi trường. Loại hình du lịch này còn có thể giúp người dân nâng cao nhận thức về mối liên quan giữa việc bảo tồn các giá trị tự nhiên – văn hóa của địa phương với phát triển sinh kế, cải thiện thu nhập cho người dân.
Từ năm 2006, các dự án thuộc chương trình du lịch sinh thái của Trung tâm Bảo tồn Sinh vật biển và Phát triển Cộng đồng (MCD) đã trực tiếp và gián tiếp hỗ trợ cộng đồng địa phương ở vùng đệm các Khu bảo tồn biển (KBTB), Vườn Quốc gia (VQG) ven biển (như VQG Xuân Thủy, KBTB/VQG Núi Chúa, KBTB vịnh Nha Trang, KBTB Cù Lao Chàm, Khu bảo vệ hệ sinh thái biển Rạn Trào, v.v) xây dựng và vận hành các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng. Kết quả ban đầu ở một số địa bàn cho thấy đây là một hướng đi khả quan. Tuy nhiên, những nỗ lực này vẫn chưa thực sự mang lại thành quả như mong đợi.
Sự hình thành ý tưởng Ecolife
Trong các điểm dự án, MCD đặc biệt tập trung hỗ trợ VQG Xuân Thủy trong các vấn đề quản lý tài nguyên và phát triển sinh kế cho người dân địa phương. Khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam này là nơi có tầm quan trọng quốc tế về đa dạng sinh học với nhiều yêu cầu cấp thiết về mặt bảo tồn.
 |
|
Ngôi nhà "homestay" nhìn thẳng ra đồng lúa |
Từ năm 2006, MCD bắt đầu hỗ trợ xây dựng mô hình DLSTCĐ ở VQG Xuân Thủy, trong 03 năm thực hiện, MCD và đối tác đã thành công trong việc xây dựng những nền tảng cho DLSTCĐ. Mô hình DLSTCĐ ở xã Giao Xuân (vùng đệm VQG Xuân Thủy) đã được hình thành, ban quản lý DLSTCĐ được sự hỗ trợ của các chuyên gia đã đào tạo người dân địa phương nâng cao nhận thức và có ý thức bảo vệ môi trường, xây dựng và đào tạo một nhóm nòng cốt khoảng 100 người dân những kỹ năng và kiến thức điều hành và quản lý các tua DLST tại nơi sinh sống của mình, cung cấp các dịch vụ DLSTCĐ như lưu trú tại nhà, ăn uống, văn nghệ, vận chuyển, quà tặng lưu niệm, v.v. Các sản phẩm tua DLSTCĐ được thiết kế và đã bước đầu thu hút được các khách du lịch là các nhà nghiên cứu môi trường và văn hóa, khách nước ngoài thăm và làm việc tại VN, sinh viên các trường đại học, tình nguyện viên, v.v. Các năm 2008 - 2009, mô hình đã thu hút được 300 khách du lịch, trong đó khoảng 50% là khách nước ngoài.
Các đối tác đã nỗ lực tổ chức các hoạt động marketing, quảng bá và xây dựng các kênh phân phối sản phẩm thông qua các công ty du lịch, đại lý lữ hành, v.v Tuy nhiên, vì nhiều lý do, các doanh nghiệp lữ hành ở Việt Nam không mấy “mặn mà” với việc khai thác các sản phẩm du lịch cộng đồng nói chung, sản phẩm DLSTCĐ ở VQG Xuân Thủy nói riêng.
Dự án Ecolife đã được xây dựng với nỗ lực hoàn thiện mô hình DLSTCĐ và vận hành mô hình dưới hình thức doanh nghiệp mà ở đó cộng đồng dân cư ven biển và các nhóm liên quan được nâng cao năng lực kinh doanh và thu được những lợi ích lâu bền về kinh tế, xã hội và môi trường. Chương trình thí điểm ở VQG Xuân Thủy dự kiến sau hai năm, sẽ có khoảng 1500 người dân địa phương được tham gia và hưởng lợi từ mô hình DLSTCĐ thông qua hình thức Hợp tác xã; doanh nghiệp ECOLIFE được thành lập và hoạt động tốt, trở thành kênh kinh doanh DLSTCĐ phục vụ cho mô hình; chia sẻ những bài học về xây dựng mô hình nông thôn mới cho các vùng ven biển Việt Nam nơi người dân có thể ly nông nhưng không ly hương, giảm áp lực của di dân tới các đô thị và góp phần tạo dựng lực lượng lao động có kỹ năng tại nông thôn, ổn định xã hội; những cá nhân tham gia mô hình có đủ năng lực và phẩm chất của doanh nhân xã hội, góp phần tạo dựng ra nhiều thế hệ doanh nhân xã hội cho đất nước.
Dự án ECOLIFE giai đoạn cất cánh đã được Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phục vụ Cộng đồng (CSIP) lựa chọn tham gia chương trình Hỗ trợ Doanh nhân Xã hội Việt Nam năm 2009. Chương trình này nhằm hỗ trợ sự phát triển của doanh nhân xã hội (là người sử dụng những phẩm chất, kỹ năng của doanh nhân để gây dựng và quản lý các tổ chức hoặc các doanh nghiệp nhằm giải quyết một vấn đề xã hội hay môi trường cụ thể), thông qua việc đầu tư trực tiếp vào các doanh nhân xã hội trong giai đoạn ban đầu, đồng thời lôi cuốn sự tham gia của tất cả các chủ thể có liên quan nhằm thúc đẩy hoạt động doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam.
Những cơ hội đồng hành
Doanh nghiệp Ecolife được kỳ vọng sẽ tham gia tích cực vào việc xây dựng thị trường du lịch cộng đồng, tạo cơ hội cho người dân địa phương tham gia một cách bình đẳng trong chuỗi giá trị du lịch, khuyến khích việc sử dụng các dịch vụ du lịch có trách nhiệm cho du khách cũng như khuyến khích các doanh nghiệp lữ hành tham gia tích cực hơn vào việc phát triển các sản phẩm DLCĐ, đưa DLCĐ trở thành một sinh kế bền vững với người dân ở những địa phương có tiềm năng.
Mối quan hệ hợp tác bình đẳng giữa Ecolife và HTX DLSTCĐ Giao Xuân, nếu thành công, sẽ là ví dụ điển hình cho các mối quan hệ hợp tác giữa các mô hình DLCĐ khác với các doanh nghiệp du lịch, mở ra nhiều cơ hội “đồng hành” cho tất cả các bên liên quan tới một tương lai bền vững, nơi mỗi cá bên tham gia đều bình đẳng về quyền lợi và trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên môi trường và phát triển sinh kế bền vững.
Tăng Duyên Hồng
Theo Tạp chí Du lịch